Sistema Internacional d'Unidatz

Articlo d'os 1000

O Sistema Internacional d'Unidatz, abreviato SI[1] (d'o francés Système International d'Unités) ye o sistema d'unidatz más emplegato en o mundo, tanto en a sciencia como en a vida diaria (comercio), y ye a evolución d'o sistema metrico decimal.

Nomás bi ha tres estatos que encara no han adoptato lo Sistema Internacional d'Unidatz como lo suyo unico sistema de mesuras: Liberia, Myanmar y Estaus Unius.

L'antigo sistema metrico decimal presentaba diferents grupos d'unidatz como lo sistema mks (metro-quilogramo-segundo) u o sistema cgs (centimetro-gramo-segundo), que a la vegata tamién presentaban variants. O SI se desembolicó a partir de l'antigo sistema mks, y fue adoptato en a 11ena Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras que se celebró en París entre l'11 y o 20 d'octubre de 1960.

Como se puet obserbar en o mapa d'o costato, güe día la utilización d'o SI ye practicament universal y quasi dengún estato mantiene definicions oficials d'atras unidatz. A unica excepción notable son os Estaus Unius d'America a on que o suyo sistema tradicional d'unidatz (United States customary units) contina estando amplament emplegato en a vida diaria, encara que con definicions basatas en o SI. L'uso d'o SI en os Estaus Unius nomás s'incrementa en a escuela, a sciencia y a industria.[2]

Unidatz basicas

As unidatz basicas d'o SI han estato establitas por a Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras a propuesta d'o Bureau International des Poids et Mesures ("Oficina Internacional de Pesos y Mesuras"); bi'n ha 7, bien definitas, que, por convenio, se consideran dimensionalment independients:

Unidatz basicas d'o SI[3]
NombreSimboloMagnitutDefinición
metromlongariaUn metro ye a longaria d'o trachecto que recorre a luz en o vueito mientres un 299.792.458eno de segundo.[4]
kilogramokgmasaUn kilogramo ye a masa d'o prototipo internacional d'o kilogramo. Ye a unica unidat que ye definita en relación a un obchecto.[5]
segundostiempoUn segundo ye a durada de 9.192.631.770 periodos d'a radiación correspondient a la transición entre os dos nivels hiperfinos d'o estato fundamental de l'atomo de cesio 133.[6]
ampereAcorrient electricaUn ampere ye a cantidat de corrient constant que, si se mantiene en dos conductors paralelos, rectilinios, de longaria infinita, de sección circular negligible y situatos en o vueito a una distancia d'un metro l'un de l'altro, producirba entre istos conductors una fuerza de 2·10−7 newtons por metro de longaria.[7]
kelvinKtemperatura termodinamicaUn kelvin ye un 273,16eno d'a temperatura termodinamica d'o punto triple de l'augua.[8]
candelacdintensidat luminosaUna candela ye a intensidat luminosa, en una dirección determinata, d'una fuent que emite una radiación monocromatica de freqüencia 540·1012 Hz a intensidat enerchetica en ista dirección d'a quala ye d'un 683eno de watt por estereoradiant.[9]
molmolcantidat de materiaUn mol ye a cantidat de materia d'un sistema que contiene tantas entidatz elementals como atomos bi ha en 0,012 kg de carbonio 12.[10]

Unidatz derivatas

A partir d'as unidatz base se pueden definir unidatz derivatas, en a tabla siguient s'amostran as que tienen un nombre y un simbolo especial:

Unidatz derivatas d'o Sistema Internacional con nombre especifico[11]
Magnitut fisicaNombre d'a unidat d'o SISimbolo d'a unidatExpresión en termins d'atras unidatzExpresión en termins d'as unidatz basicas d'o SI
FreqüenciahertzHz  
FuerzanewtonN  
Presión, tensiónpascalPa  
Enerchía, treballo, calorjouleJ  
Potencia, fluxo radiantwattW  
Carga electricacoulombC  
Potencial electrico, fuerza electromotrizvoltV  
Resistencia electricaohmΩ  
Conductancia electricasiemensS  
Capacitancia electricafaradFC · V−1 
Densidat de fluxo magnetico, inducción magneticateslaT  
Fluxo magneticoweberWb  
InductanciahenryH  
Temperaturagrau Celsius°Ct°C = tK - 273,15 
anglo planradiantrad1 
Anglo solidoestereoradiantsr1 
Fluxo luminosolumenlmcd · sr 
Iluminancialuxlxcd · sr · m−2 
Activitat radioactivabecquerelBqs−1 
Dosi absorbita (de radiación ionizant)grayGyJ · kg−1 
Dosi equivalent (endice de radiación ionizant)sievertSvJ · kg−1 
Actividat cataliticakatalkatmol · s−1 

Prefixos

S'han definito una serie de prefixos que se pueden combinar con qualsiquier unidat ta formar unidatz derivatas adecuatas ta fer mesuras en ordens de magnitut superior u inferior. O grupo formato por o prefixo y o simbolo d'a unidat ye inseparable. Os simbolos d'os multiplos s'escriben en mayuscla mientres que ta os submultiplos s'emplegan minusclas. Ista regla tien as excepcions d'os multiplos deca (da), hecto (h), y kilo (k) que se simbolizan con minusclas.

Prefixos d'o Sistema Internacional d'Unidatz[12]
MultiplosNombredecahectoquilomegagigaterapetaexazettayotta
SimbolodahkMGTPEZY
Factor10110210310610910121015101810211024
 
SubmultiplosNombredecicentimil·limicronanopicofemtoattozeptoyocto
Simbolodcmµnpfazy
Factor10−110−210−310−610−910−1210−1510−1810−2110−24

Referencias