Katamotz

Katamotza (Lynx) Felidae familiako ugaztun karniboro genero bat da.[1][2]

Katamotz
Euroazijski ris Lynx lynx Zagreb 112010 1.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
FilumaChordata
KlaseaMammalia
OrdenaCarnivora
FamiliaFelidae
AzpifamiliaFelinae
Generoa Lynx
Banaketa mapa
Lynx range.png

Taxonomia

Generoaren izena (Lynx) ingeles ertainean eratu zen, grezierako λύγξ (lýnx) hitza latin bidez eskuraturik.[3][4] leuk- ('argia', 'argitasuna', 'zuria') erro indo-europarretik eratorria, katamotzen begi argi-islatzaileen ondoriozko luminiszentziari egiten dio erreferentzia.[5][6]

Espezieak

Hibridazioa

Blynx

Blynx edo lynxcat Katamotzaren (Lynx gn.) espezie ezberdinen arteko hibridoei ematen zaien izena da, zehazki katamotz gorriaren (Lynx rufus) eta beste espezieen artean sortzen direnak. Eskuratzen diren ondorengoen itxura gurutzaturiko espezieen araberakoa da; ipar-katamotzek (Lynx lynx) orban gehiago dituzten bitartean, kanadiar katamotza (Lynx canadensis) lauso eta argiagoa da.[9]

Hibrido hauek gehienbat gatibutasunean eratu dira, baina naturan ere eman daitezke katamotz gorriak bere espezieko bikoterik aurkitu ezean. Hibrido hauetatik ez da aurkitu katamotz ar eta katamotz gorri emeen bikoteen ondorengorik. Denbora luzez uste izan zen blynx-ak, mandoen antzera, esterilak zirela; baina banako eme baten jarraipena egin ostean ikusi zen ondorengo ugalkorrak direla.[10][11]

Katamotz gorria × Oihan katua

Oihan katamotza, katamotz gorriaren (Lynx rufus) eta Oihan katuaren (Felis chaus) arteko gurutzapenaren ondorioa da, etxe-animalia exotikoa izateko sortua. Hurrego ondorengo belaunaldietan etxe-katu ezberdinekin (Savannah, Mau egiptoarra, Serengeti edo Pixie-Bob) zein karakalekin gurutzatu daitezke.[12]

Katamotz gorria × Ozelotea

Ocelynx edo Ocebob izeneko ozelote (Leopardus pardalis) eta katamotz gorriaren (Lynx rufus) arteko hibridoak eskuratu dira gatibutasunean. Izan ere naturan espezie hauen elkartea neketza litzateke, ingurune ezberdinak nahiago dituztelarik: katamotzak arboladi, desertu eta zingiretan bizi diren bitartean, ozeloteak baso dentsoetan aurkitu daitezke.

Antzeko tamainako espeziek izanik eta biak orbandunak, ondorengoak antzekotasun handia dute guraso-espezieekin. Desberdintasun nagusia katamotzekiko buztanaren luzera da, ozelotearen antzera, luzea dena.[9][13]

Saiaturiko hibridazioak

Hauek probaturiko eta emaitza edo bideragarritasun eskaseko gurutzapenak dira; orohar, gurutzaturiko generoen arteko dibergentzia genetikoaren ondorioz.

  • Etxe-katua (Felis catus) × Kanadako katamotza (Lynx canadensis).
  • Etxe-katua (Felis catus) × Katamotz gorria (Lynx rufus). Katuen eta katamotzen arteko hibridazioen berri eman den arren, gertaera puntualak izan dira eta froga anekdotikoek alderatuak. Pixie-Bob bezala ezagutzen den katu arraza, suposatzen da katamotz baten hibridazioaren ondorio dela, baina froga genetikoek kontrakoa adierazten dute.[14] Hala, gurutzapen hauen fertilitatea ez dago zientifikoki frogatua.[15]

Eboluzioa

Ezagutzen diren katamotzaren (Lynx generoaren) lau espezieak Lynx issiodorensis espeziearen ondorengoak direla uste da.[16][17] Espezie honen arrastoak XIX. mendean aurkitu ziren Frantziako Perrier mendian.[18] Antzinako katamotz hau Afrikan sortu omen zen Pliozeno berantiarrean, eta Europa, Amerika zein Afrikan bizi zen geroztik Pleistozeno goiztiarreko Azken glaziazioa arte.[16] Asian espezie honen sinonimotzat harturiko espezimen bat aurkitu zen 1945ean.[19] Issoireko katamotzak zuen tamaina eta formagatik (gorputz-adar mortz eta sendoagoak), etxeko-katu baten antzekoagoa izango litzateke.[17]

Hori dela eta, espezie hau egungo katamotzekin erlazionatzerako orduan hainbat hipotesi proposatu dira, horietako batek tarteko espezieak aurkezten dituelarik. Hipotesi honen arabera hiru leinuen arteko (L. pardinus, L. lynx, eta L. rufus) dibergentzia argia dago, laugarren espeziea (L. canadensis) L. lynx-en ondorengoa delarik.[20]

Hala, Iberiar katamotzaren (Lynx pardinus) lehen formak Issoireko katamotzaren (Lynx issiodorensis) aztarnek adierazitakoen antzekoak izango lirake. Kobako katamotza (Lynx pardinus speleus edo Lynx spelaea), Pleistozenoan biziriko ustezko Iberiar katamotzaren azpiespeziea zen.[21] Honek ipar-katamotzaren (Lynx lynx) eta iberiar katamotzaren arteko ezaugarri morfologikoak izanik, proposatu da Issoireko katamotza Kobako katamotzean bilakatu zela, eta ondoren, Kobako katamotza Iberiar katamotzean eboluzionatu zela.[22]

Hipotesi berak aipatzen du ipar-katamotza, Issoireko katamotza eta egungo gainontzeko espezieak baino handiagoa izanik, eta hortzeria desberdina aurkeztuz, Europa zein Asian zehar zabaldu zela Iberiar katamotza penintsulara mugatuz.[20][22]

Azkenik, katamotz gorriaren garapena Issoireko katamotzak duela 5 eta 2 milioi urte (m.u.) artean eginiko migrazioaren ondorio bezala proposatzen du, Bering itsasartea Pleistozenoko glaziazioan zeharkatuz Ipar Amerikarantz. Hipotesi honen alde, duela 2,5 eta 2,4 m.u. arteko arrasto fosilak aurkitu ziren Texasen.[23][24]

Anatomia eta fisiologia

Tamaina

Katamotzen tamaina espeziearen arabera aldatzen da, proportzioak manteduz. Lau espezieetatik txikienak amerikarrak dira (katamotz gorria eta kanadiar katamotza),[25][26] handiena ipar-katamotza den bitartean.[27] Tamaina eragiten duen beste faktorea sexua da, dimorfismo sexual ageria erakutsiz. Izan ere, batazbeste arrak emeak baino laurden bat handiagoak dira.[20][28][29]

Katamotzen ezaugarri fisikoak[30]
EspezieaSexuaPisuaLuzeraAltuera (sorbalda mailan)
Ipar-katamotza[27]Ar (♂)18 - 30 kg81 - 129 cm70 cm
Eme (♀)18 kg
Kanadiar katamotza[31]Biak8 - 14 kg90 cm48 - 56 cm
Iberiar katamotza[25][32]Ar (♂)12.9 kg85 - 110 cm60 - 70 cm
Eme (♀)9.4 kg
Katamotz-gorria[26]Ar (♂)7.3 - 14 kg71 - 100 cm51 - 61 cm

Gorputza

Katamotzaren gorputz-forma oso bereizgarria da, felinoen artean parekoasuna duen genero bakarra Karakala izanik (desertuko katamotza bezala ere ezaguna). Atzeko gorputz-adarrak oso garatuak dituzte, muskulu indartsuenak gune lunbarrean, sorbaldetan eta lepoan egonik.[33] Hala, pausu zabukatuarekin ibiltzen dira. Katamotzak digitigradoak dira, oinak gainontzeko gorputzaren noranzkoan dituztelarik, hau modu eraginkorragoan salto egiteko eta abiadura handiz mugitzeko eskuraturiko moldapena da.[34] Bost behatz dituzte aurreko hanketan eta lau atzekoetan.[35] Haien urrats arrastoak zuzenak izaten dira, bereziki bizkor ibiltzean.[20] Bitartean, felino gehienek indarra gorputzarn aurrekaldea edukitzen dute.[36]

Hankak orohar luzeak eta oin handiak dituzte gainontzeko gorputzarekin alderatuta; elurrean ibiltzeko moldaerak dira, hanka luzeak elur pakete lodietatk errazagoa ateratzeko, eta etxe-katuaren (Felis catus) antzera, oin zabalak elurretan ez hondoratzeko.[20][30] Gainera, oin azpiko kuxinak oinatzen soinua isilarazten du, ibilera mutua bermatuz. Beste haragijaleekin alderatzean, katamotzek hankekin eragiten duten lurrazal gaineko presioa askoz baxuagoa da; esaterako, basakatuak (Felis silvestris) eragiten duena baino hiru aldiz baxuagoa, eta koioteak (Canis latrans) eragindakoaren erdia.[20] Buztana motza da, 20 eta 25 cm artekoa.[36]

Katamotzek erpe atzeragarriak dituzte, normalean ezkutuan daudenak behatz arteko azal bereizituan. Erpeak erakustea erabakitzen dutenean, behatzen muskulu flexore luzea (Musculus flexor digitorum longus) uzkurtzen dute eta erpea behatzartetik proiektatzen da.[37] Horregatik, erpeak zorrotzak mantentzen dituzte behar denean mugitzen, zuhaitzak eskalatzen edo ehizatzen laguntzeko.[38]

Ilaje eta kolorazioa

 
Katamotz gorria, klima beroagoetako espezie izanik ilaje gorrizka eta orban ilun ugari erakusten. Espezie guztiek amankomunean duten hanken barnealdeko ilaje zurizkagoarekin batera.

Katamotzen ilaje-kolorea marroitik, urrekara eta zurira aldatu daiteke, batzuetan orban ilun marroiak aurkezten dituztelarik gorputz-adarretan. Kolorazio hau, ilajearen luzerarekin batera, klimaren arabera aldatzen da; Estatu Batuetako hegomendebaldeko katamotzek ile motza, iluna eta tamaina txikia duten bitartean, klima hotzagoetako populazioek ilaje lodiagoa (9.000 ile/cm2),[20] kolore argiagoa eta elurrera moldaturiko atzaparrak dituzte. [36]

Orban kantiatea ere latitudearekin aldatzen da, lau motatan bereiztuz: orbandunak, marradunak, lausoak eta rosetak.[20][39][40] Orbanen banaketa eta morfologia banakoen arabera aldatzen den arren, espezie bakoitzak badu morfologia ohikoa: Iberiar katamotzak orban ugariko ilajea aurkezten du, katamotz kanadiarrak orban gutxi edo eza aurkezte duen bitartean.[36][41][42][43]

Ilajearen kolorazioa aldakorra den arren, papar, tripa eta hanka barnealdean espezie guztiek ilaje zurizka bera aurkezten dute.[44] Kasu askotan ikusi ezin den iduneko beltza ere izaten dute, tximileta-begizta baten antzekoa.[45] Horrez gain, masailetan, kokotsean eta begi inguruan krema kolorreko ilea dute, eta kolore beltzeko ile-xorlak belarrien puntetan.[6][46]

Burua

Katamotzaren buruak forma biribila du eta bereizgarria den lepo motz batez eusten da. Their brains, and in particular, their cerebral hemispheres, which have to do with intelligent behavior, are large.[47]

Belarriek hiruki luze forma dute eta puntetan ile-xorla beltz batzuk dituzte, katamotz espezie guztietan, Karakaletan, Oihaneko katuan eta etxe-katuaren arraza batzuetan aurkitzen direnak. Ikerlariek ez dakite ile hauen funtzio zehatza zein den, baina entzumenaren hobekuntzarekin edo haizearen noranzkoa ezagutzearekin erlazionatuta egon daitezke.[6][36][46]

Begiak buruaren aurrealdean kokatuta daude. are on the front of the head rather than at the side. This means that Bobcats do not have all-around vision, a feature which would not be important to them for they are able to judge distance, an ability which is important when pouncing on other animals who will not allow a second attempt if it can be avoided.

Like most other mammals, cats are color blind. Bobcats have adapted to hunt both by day and night as opportunity offers, and the design of the eyes is therefore a compromise. The most obvious sign of this adaptation appears in the shape of the pupils, which is a vertical slit. A pupil of this shape can be opened more widely and closed more narrowly than a pupil of the conventional round shape, and is therefore more useful in an eye which must work under a wide variety of light.[48]

Their eyes also possess a layer of tapetum lucidum which enables them to see their prey in extremely low light conditions. Their eyes have a high presence of tapetum lucidum which allows their eyes to adapt very quickly to low levels of light and as a result, their eyesight is very good at night. Like all cats, the lynx has exceptional night vision due to a layer of mirror-like cells in their eyes called the tapetum lucidum.[6][49]

Masail inguruan ile luzeagoak aurkezen dituzte, 'belarrondoko bizar' bezala ezagutzen direnak eta aurpegi zabala ematen dietena.[50] Ile hauek, bigoteekin batera, ispilu paraboliko bat eratzen dute soinuen harrera finagoa eskuratzeko eta soinu-kokapen hobea edukitzeko.[51]

Horrez gain, barailaren murriztea jasan dute, hozkadaren indarra areagotuz.[45]The large muscles which power the jaws extend from the lower jaw itself and, passing over the sides of the head, are joined to the roof of the skull where there is a bony ridge protruding for this purpose.

Hortzeria

Animala haragijaleen antzera, katamotzen hortzek forma konikoa dute.[52] Baina gainontzeko felinoek ez bezala (30 hortz dituztenak, 3.1.3.13.1.2.1), hauen hortzeriak 28 pieza ditu. Hortzen artean 2-3 cm-ko distantzia dagoelarik.[53] Hortzeri formula 3.1.2.13.1.2.1 da, felinoek duten 3. goi-aurre haginetatik bana galdu dutelarik.[54][55] Kasu batzuetan katamotzek (bereziki kanadiar espezikoek) gainezkako hortzeria garatu dezakete, ebolutiboki galduriko bi aurreko haginak berreskuratuz.[50]

Esne hortzeria La dentition lactéale des lynx ne comprend pas de molaires, l'ordre d'apparition des dents est canine - incisive - prémolaire, puis, pour la dentition finale incisive - canine - prémolaire - molaire.[20]

Milk canines are replaced with permanent canines at about 5-6 months in all members of the genus Lynx.[56] Root canal closure of canine teeth is thought to occur between 13 and 18 months of age in bobcats.[57][58] If a bobcat possessed permanent canine teeth with open root canals, we separated individuals <1 year old (juveniles) from those >1 year old by comparing the ratio of canine tooth length/maximum root canal closure.[59]

The hindmost of the upper premolars and the first of the lower molars are large. These teeth, known as carnassials, are of great importance for shearing through meat (Merriam-Webster.com 2013). The incisors are of little importance in feeding, although they are occasionaly used to nibble small pieces of meat from a carcass. The canines are very important for they, together with the claws, are the weapons used in making a kill. Once this occurs the carnassial teeth come into play for tearing apart the carcass (Laycock 1983). These sharp teeth allow them to rip off multiple, small pieces of meat off their prey to consume without even having to chew (National Trappers Association 2013).

Zentzumenak

Comme tous les félins, les lynx ont une vision très sensible en faible luminosité et très précise pour détecter le mouvement. L’odorat est puissant, mais il ne sert qu’à la communication intraspécifique (marquage du territoire par exemple), et jamais pour la chasse comme pour les canidés. Les vibrisses, souvent appelées « moustaches », se trouvent sur le museau, au-dessus des yeux, sur les joues et au niveau des pattes: comme pour tous les félins, elles sont un organe du toucher très sensible. Les lynx ne réagissent pas à la cataire (herbe à chat) en captivité, mais seraient attirés par son odeur en liberté.[30][36]

Ils sont capables de nager quand il le faut, et d’excellents sauteurs et grimpeurs, grâce à leurs membres postérieurs particulièrement adaptés au bond.[20][30] Des lynx captifs se sont par exemple évadés en sautant par-dessus leur clôture de trois à quatre mètres.[60][61] Comme tous les félins, les lynx sont de très mauvais coureurs de fond. Cette faible endurance peut être corrélée à la petite taille du cœur : le poids du cœur d'un lynx ne représente que 3,4 à 6,4 % de sa masse totale. Les lynx connaissent trois allures : le pas, qui est l'allure la plus utilisée, le trot et le bond.[20]

Lynx also have a hyoid bone that allows them to purr loudly, but not roar.[45] Lynx can make a variety of sounds similar to those made by a house cat: mews, yowls, spits, and hisses. And just like our own kitties, they can also purr. A mother lynx often purrs while nursing or cleaning her kittens. Lynx usually yowl and growl most often during the breeding season.[62] The cats also use scent marks, facial expressions, and different ear positions to help get their message across to other lynx.[6]

Little is known about communication among Eurasian lynx. Their vocalizations are low and not often heard. They have keen eyesight and hearing, mainly used to locate prey and potential mates. Males and females mark their home territories with gland secretions and urine.[63]

Bizi-zikloa

Katamotzaren bizi-zikloan ugalketa sasoikoa izaten da, baina estuki erlazionatuta dago bizi den inguruneko baldintza klimatikoetara.[64] Orohar animalia bakartiak izan arren, eme eta arren arteko bikoteak eratzen dira estalketa-denboraldian, non arrak emea bere desplazamenduetan jarraitzen duen.[30] Estalketa normalean negu amaieran (martxoa eta apirila) ematen da. [20] Emeek urtebeteko ziklo estrala (ziklo monoestrala) dutenez, urtean behin geratzen dira haurdun.

 
Katamotz-ama eta kumea.

Arrak beren kabuz bizitzera bueltatzen diren bitartean, emeak batazbesteko 70 eguneko haurdunaldiaren ostean,[65] sedentarioago bilakatu eta gordeleku bat bilatzen dute.[64] Hala, uda hasieran (maiatza eta ekaina) erditzea ematen da.[66] Kumaldiak 1-4 kume artekoak dira, kantitate ohikoena 2 edo 3 izanik.[67][68] Lehen 6-9 asteak amarekin gordelekuan igaro ondoren,[69] bertatik atera eta kume gazteak amarekin bizi dira hurrengo negua arte (10 hilabete). Amarekin dauden bitartean ehizatzen ikasten dute eta hurrengo estalketa sasoiaren aurretik emantzipatuko dira, dagoeneko okupaturik dauden guneengandik gertu lurralde propioa eratuz.[20]

Katamotz (Lynx gn.) espezie ezberdinen ugaltze-estatistikak[36]
Ipar-katamotzaKanadiar katamotzaIberiar katamotzaKatamotz gorria
Haurdunaldia63 - 68 egun63 - 70 egun63 - 68 egun50 - 70 egun
Kumaldi tamaina1 - 4 kume1 - 8 kume1 - 5 kume1 - 8 kume
Emantzipazio adina10 hilabete[70][67]10 hilabete7 - 10 hilabete12 hilabete
Heldutasun sexual adina♂: 30 hilabete

♀: 20 - 24 hilabete

♂: 24 hilabete

♀: 22 - 23 hilabete

♂: 33 hilabete

♀: 21 hilabete

♂: 18 hilabete

♀: 9 - 12 hilabete

Harrapari natural gutxi dituztenez (hartzak, otsoak, pumak eta azkonar jatunak) gizakiaz gain,[50] bizitza-luzera naturan 15 urte ingurukoa dute. Gatibutzan 30 urte ingurukoa den bitartean.[36]

As a predator at the top of the food chain and as a strictly seasonal breeder, the lynx is likely to be sensitive to changes in the climate and the environment and therefore could be a suitable indicator for such changes. The female lynx usually have the first litter at an age of 2 years [6], [8]. Rarely, 1-year-old females have been reported to give birth to a litter (Puschmann 1983 and Kaczensky 1991, cited by [6]). Most male lynxes are likely to be fertile during the reproductive season of their second year. Although lynx females may have their first heat as yearlings, they do not seem to conceive at this heat according to the age reported when they usually have the first litter [6]. Nilsen et al. [8] concluded that lynx females that have matured at an age of 1.5 years, based on structures in the ovaries, had a significantly higher body weight than immature females. They also concluded that females that had their first litter at an age of 2 years had a lower body weight the season after than the 2-year-old females that had not conceived. This was interpreted as a cost in body weight development associated with early maturation [8]. Data about puberty in relation to body condition and the possible effect of early pregnancy on body development in the lynx are, however, scarce. A peculiarity of the lynx species is that CLs remain in the ovaries as macroscopically visible structures for several years [10], [11], [12]. These retained ovarian luteal bodies were named luteal bodies of previous cycles or LBPC [13]. In the bobcat (Lynx rufus), it is possible that LBPC remain for the rest of the animal's life. Females had their first estrus as yearlings but did not have their first litter until the next season. Pregnancy rates were lower in 2-year-old females than in females aged 3 to 7 years but did not differ significantly from females aged 8 to 13 years (54.5%, 95.6%, and 75.0%, respectively). CL from the present season were morphologically distinctly different from luteal bodies from previous cycles (LBPC). These data would be in agreement with only one estrus per season and LBPC from at least three previous reproductive seasons in older females. [71]

Most available information on Lynx reproduction is based on data gained from carcasses that were collected from hunters. Female ovarian activity was assessed based on the number of Graafian follicles and corpora lutea or on uterine implantation scars [8–11]. For males, testes weight and sperm production are good indicators for sexual maturity and seasonality of free ranging animals [12]. In addition to carcasses, observation of free-ranging populations provided useful information on life history; including mating and birthing season, litter size, and age of sexual maturity. Since the reproductive biology of felids is characterized by two peculiarities, induced ovulation and pseudo-pregnancy, these two reproductive features were also suggested for the lynx species. n lynx reproduction, demonstrating a unique, non-cat like, ovarian cycle [15]. Thus, lynxes do not follow the typical reproductive pattern of a felid species, a pattern that is mainly based on reproductive data obtained from the domestic cat.[72]

Eurasian lynx (Lynx lynx) display a different pattern of reproductive cyclicity where physiologically persistent corpora lutea (CLs) induce a mono-estrous condition which results in highly seasonal reproduction.[73]

no published information on duration or length of cycle (G. Mowat et al. in Zitt. 1993). It is possible that ovulation in the Canada lynx may be at least partly spontaneous, although this is controversial (Van Zyll de Jong 1963, Quinn and Parker 1987, G. Mowat et al. in litt. 1993). Lynx may be induced ovulators when prey density is low and there is less chance of meeting a mate, and spontaneous ovulators when prey density is high, improving prospects for breeding and raising young (Kitchener 199 1)[43]

Reproductive physiology of captive and wild female Canada lynx. Physiological adaptations to these annual and decadal breeding restrictions may impact the success of captive breeding and conservation programs. It is often assumed that Canada lynx breed well in captivity, in part because of their prominent place in the fur industry. However, recent data do not support these claims. Our evidence indicates that Canada lynx can ovulate spontaneously, at least on occasion. A unique aspect of this study is our ability to compare fecal hormone concentrations between wild and captive populations. We found that captive females have notably higher fE and fP levels than wild females. One possible explanation is that the observed population differences in fE and fP concentrations may be linked to energy regulation. A second, though not mutually exclusive explanation, is that elevated fE and fP in captive lynx may be due to increased adrenal activity caused by physiological or psychological stressors associated with captivity.[74]

Ekologia

Portaera

Katamotzak lurraldekoiak eta bakartiak dira.[50] Defendaturiko lurraldeen tamaina (4 eta 2800 km2 artekoa, espezie eta habitataren arabera)[75] harrapakinen dentsitataearen, sexuaren eta katamotz espeziearen araberakoa da.[30][75] Lurraldea definitzen duten markak usainkorrak (gernu latsak) edo ikuskorrak (urradura markak) izaten dira, normalean azalera edo gune ikusgarrien gain.[76] Marka hauen dentsitatea lurraldearen erdialdan handiagoa izaten da periferian baino.[20] Hala, lurraldeen periferian 'gune neutro' deritzen zonaldeak eratzen dira, non sexu ezberdinetako banakoak aurkitu daitezkeen inolako gatazkarik eratu gabe.

Ordea, lurralde barnean sexuen arteko gatazkak era daitezke beste banakoen barneratzea ematen bada. Normalean ar bakoitzak azalera jakineko lurraldea defendatzen du, aldi berean eme baten edo gehiagoren bizitoki independienteak barne dituelarik. Emeen artean ere hain arteko bizitokiarekiko zelotasuna mantentzen da.[30][77] Batez ere emeek giza-populazio edo jarduerak dituzten lurraldeak ekiditen dituzte, emeen artean kumedunak izanik gutxien hurbiltzen direnak giza-aktibitatedun guneetara.[78]

Katamotzen aktibitatea gehienbat ilunabarrean, egunsentian eta hauen artean (gauez) ematen da.[79][80] Egunsentiko edo ilunabarreko aktibitate maila sasoiekin aldatzen da. Orohar, ilunabarreko aktibitatea egunsentikoa baino altuagoa izan arren, udaberri eta udan (enperatura altuagoekin) ilunsentiko aktibitatea murrizten da, gehienbat tenperatura altuagoak ekidinez;[81][82] eta neguan ordea, aktibitatea ilunsentian nagusitzen da.[80][83]

Ehiza

 
Katamotz kumea untxia ehizatzen.

Normalean bakarka bizi diren arren, batzuetan talde txikietan biltzen dira migratzeko zein ehizatzeko. Taldekako ehizak bereziki arrakastatsuak izaten dira emeen kasuan (saiakeren %60-70), askotan kumeekin ehizatzen dutenak txikiei erakusteko; ar eta gazteek taldeka ehizatzean arrakasta portzentaia askoz baxuagoa da (%40-60 inguru ar helduen kasuan, eta %10-20 gazteenean).[50]

Harrapakinen bila markaturiko lurraldean zehar hainbat kilometro egin ditzazkete, normalean bi edo hiru egunero harrapakin bat eskuratuz, nahiz eta tasa hau banakoaren arabera asko alda daitekeen.[30] Ehiza gehienbat lurrean emanten da, baina zuhaitzak igotzeko eta ibaiak igerian zeharkatzeko gai dira.[84]

Katamotzek segada bidez ehizatzen dute, erasoen %1-5 artean harrapakina jazartzen dutelarik 200 metro baino gehiagoz. Hala, heriotza eragingo duten erasoak 20 metro baino distantzia motzagotik egiten dituzte. Beste felino askoren antzera, harrapakinak eskura daudenean lepoan (eztarri eta trakea) hagikada indartsu bidez asfixiatzen dituzte. Arraroa den arren, lepoa hortzakaz heltzeko gai ez direnean, zango eta atzaparrak ere erabili ditzazkete harrapakina lepo atzealdetik eusteko.[85]

Ehizatu ostean, harrpakin freskoez elikatzen dira, deskonposizio maila garatuagoetan dauden organismo edo arrastoak baztertuz. Horregatik normalean ez dute ehizaturiko denbora luzez gordetzen, akaso partzialki tapatuz denbora tarte txikian. Behin bakarrik daudenean (batzuetan zuhaitzpera aldenduz) jaten hasten dira. Zarataren bat badago gelditu eta harrapakina abandonatu dezakete. Gainontzeko haragijaleen antzera, harrapakinaren parte bigun guztiez elikatu daitezke, baina haien hortzeria eta garezurraren egitura dela eta, ez dira hezurrak hausteko gai. Beraz, izter eta sorbaldak jaten hasten dira, enborraren zati handi bat (burua, lepoaren goialdea, kutxa torazikoa eta tripak) baztertuz.[85] Harrapakinen azala, ilea edo lumak pixkanaka isurtzen dira jan ahala, jan gabe utziriko gorputz zatiekin batera biltzen direlarik.[20]

Dieta

Animalia ugariz elikatzen dira: harrapakin handiagoetatik (orein buztanzuria, elur-oreina, orkatza, orein arrunta, sarrioa), ohikoagoak diren harrapakin txikiagoetara (erbi amerikarra, arrainak, azeriak, ardiak, katagorriak, arratoiak, lursaguak, indioiloak eta beste hegaztiak).[86][87][88] Katamotz batzuk, biz baldintzen arabera, ganadua jatera espezializatu dira (batez ere ardiak).[20]

 
Katamotz kanadiar eta erbi amerikarraren arteko populazio zikloak.[89]

Ostera, katamotz espezie bakoitzaren harrapakin aukera eta lehentasuna aldatzen doa bizi diren ekosistemaren baldintzen arabera. Iberiar katamotzak gehienbat untxi basatiak ehizatzen ditu, ahate, orein gazte eta eperrez gain (untxien dentsitatea baxua denean).[90][91]

Ipar katamotzak animalia apatxdunak ehizatzen ditu (orkatza, orein musketaduna, sarrioa),[92] erbi, karraskari, hegazti eta hauen arrautzez gain.[91]

Kanadiar katamotzak ordea, erbi amerikarra nahiago du, baina arratoi, katagorri eta hegaztiak ere harrapatzen ditu. Katmotz handienek oreinak eta harrapkin handiagoak ere ehizatzen dituzte. Baina erbi amerikarrarengan duten dependentzia handia dela eta, hauen populazioak periodikoki aldatzen dira, hamar urteroko beherakada handia jasanez.[89][93]

Habitata

 
Katamotzaren habitat guneak: ipar-katamotza laranjaz; Kanadiar katamotza morez; Iberiar katamotza gorriz eta katamotz gorria berdez.

Katamotzak gehienbat taigatan eta baso kaduziofolio mixtoetan bizi dira, zuhaixkaz, ihiz eta belar altuz beteak, orohar altitude handietan.[94] Espeziearen arabera inguruneak aldatzen dira.

Katamotz gorriak eta Kanadiar katamotzak Ipar Amerikako klima epeleko guneetan aurkitu daitezke. Katamotz gorriak gainontzeko espezieek baino habitat gehiago okupatzen ditu; basoak nahiago dituen bitartean, elur gutxiko mendi, gune semi-desertiko zein bahia hezeetan ere bizitzeko ahalmena duelarik.[95] Hala, Kanada Hegoaldetik, Estatu Batuetan zehar eta Mexiko erdialdeko sastrakadietara zabaltzen da.[96][97][43]

Katamotz kanadiarra ordea, Kanada zentro eta Alaskako baso borealetan soilik aurkitu daiteke,[98] erbi amerikarraren (Lepus americanus) habitatarekin gainjartzen den guneetan.[43][99] Defendaturiko lurraldeen azalera 4 eta 25/70 Km2 artekoa izan daiteke (sexuaren arabera, arrek zabalera handiagoa izanik).[43] Aintzinan Kanadako baso-mugatik, Estatu Batuetako 24 estatuetara eta Mendi Harritsuetako hego mugara zabaltzen zen; egun, Kanadiar hegoalderaino mugatzen den arren.[100] Halabaina, 2019tik Coloradoko estatuan populazio baten berrinsertzioa eskuratu den.[101]

Ipar-katamotza, Asian eta Europan agertzen da, gunearen arabera estepa-harritsu, baso mixtoan, taigan zein mendi ekosistematan aurkitu daiteke. Kasu askotan otsoen (Canis lupus) kohabitazioa ekiditen dute, harrapariak izan daitezkeelako.[16] Asian, Himalaiaren iparraldeko isurialdean, sastrakadi itxietan eta basoen mugatik gorako trokarteetan eta hegoaldeko isurialdean, Nepaleko Dhaulagiri eskualdeko tundra alpetarrean. Tibeteko goi-ordoki osoan, erdialdeko Asiako basamortuetako mendietan eta muinoetan ere aurkitu daiteke. Antzinan Europa osoan bizi zen;[102] baina egun, desagertuta dago Europa mendebalde eta erdialdeko leku gehienetan, nahiz eta Eskandinavian[103], Herbehere eta Belgikan,[104] Alpeetan[105] zein Pirinioetan aleren batzuk geratzen direla dirudien.[106]

Iberiar katamotzak artzaintza irekiko guneak nahiago ditu, zuhaizka (gurbitza, legeltxorra edo ipurua) eta zuhaitz (artea edo artelatza) dentsoekin. Orain, gune menditsuetara mugatua dago, altitude gutxiko baso eta maki guxi batzuetan, zein ur-korronteei loturiko landaredi mediterraneoetan ere aurkitu daitekeelarik.[107][108] Pinu zein eukalipto landa-guneak ekiditen ditu. Iberiar penintsulan zonalde gutxi batzuetan aurkitu daiteke; Doñanako naturgune babestuan (Andaluzian) [109] eta Guadianako Parke Naturalean zein Malcata mendilerroko natura erreserban (Portugalen).[110]

Katamotza Euskal Herrian

Euskal Herrian historikoki ipar-katamotza (Lynx lynx) aurkitu izan da. Ipar-katamotzari buruz Iberiar penintsularen iparraldeko isurialdean buruz izandako aurkikuntza arkeologiko gehienak Euskal Herrikoak dira. Aipatzekoak dira Pagolusietako leizean (Gorbeia) aurkitutako arrastoak, Neolito garaikoak (K. a. 3.500. urtea).[111] Baita Mezkirizko Zerpenteko Leizean (Erroibar), Rascaño, Santimamiñeko harpean eta Urratxan aurkiturikoak.[112]

Katamotzari buruzko testigantza eta datu historiko ugari aurkitu daitezke Euskal Herrian XVI. mendetik XIX. mendera. Agirietan katamotza "tiguere", "pantera", "leopardo", "tigre", "gato cerval" zein "onza" izenez agertzen da.[113] 1936an ehizatu zen azken katamotza Euskal Herrian, Nafarroako Alaitz mendi-multzoan.

Hala ere, badirudi oraindik Euskal Herriko Pirinioetan, Nafarroan zein Zuberoan katamotzak geratzen omen direla, azken urteetan arrasto-behaketak eta behaketa zuzenak aipatu baitira Iratin, Santa Grazin eta Pirinioetako beste hainbat lekutan.[106] 2000.urtean Pirineoetan ikerketa ugari egin ziren ipar-katamotzaren inguruan; ikusketen bilketa eta filtrazioak eginez, argazki-tranpak kokatuz, artaldeen erasoak jarraituz eta hondakin fekalen analisi genetikoak eginez. Hala, 43 ikustaldi egin ziren, 10 fidagarriak izanik eta 3 ziurrak. Baina, ikustaldi hauek berreztatzen duen beste frogarik aurkitu ez denez, ez dago frogaturik gaur egun katamotza euskal Pirinioetan bizi denik.[114]

Kontserbazioa

Katamotzen kontserbazioko arrisku nagusiak jarduera antropomorfikoen ondoriozko ingune-galera eta ehiza dira.[115] Horregatik, hainbat erakundeek genero honen espezieen kontserbazio egoera aztertu dute. Haien artean nagusiena Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundea (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN) da.

Erakunde honen katamotzen kontserbazio egoeraren inguruko analisien ostean, iberiar katamotza (Lynx pardinus) 1986. urtean arriskuan zegoen espezie moduan sailkatu zen. 2002. urtean arrisku maila handiagoa duen arrisku larri bezalako sailkapenera aldatu zen. Hortik aurrera, urteetako kontserbazio lanei esker bere kopurua egonkortu eta poliki-poliki berreskuratzen joan da.[116] 2015. urtean, iberiar katamotza arrisku larriko sailkapenetik arrisku deritzon sailkapenera aldatu zen.[117]

Gainontzeko katamotz espezieak (ipar-katamotza, kanadako katamotza eta katamotz gorria) kezka txikiko egoeran agertzen dira.[118][119][120] Baina hainbat populazio eta azpiespezie arriskuan daude.[121]

Galzoriko Flora eta Fauna Espezie Basatien Nazioarteko Merkataritza Konbentzioa (the Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, CITES)[122] Iberiar katamotza zerrendako I. Apendizean dago.[123]

À part le Lynx pardelle qui est classé en Annexe I (toutes formes de commerce interdites) depuis 1990, l'ensemble des espèces de lynx sont en Annexe II de la CITES depuis 1977. Les États-Unis ont lancé une demande de retrait du Lynx roux de l’appendice II à la CITES en raison de l'accroissement des populations, mais celle-ci fut refusée.

La chasse au Lynx boréal est réglementée en Russie, en Norvège, en Finlande, en Pologne, en Roumanie, en Turquie, en Estonie, en Lettonie, en Slovaquie jusqu'en 2001 date à laquelle il fut totalement protégé, en Croatie et en Slovénie. En France et en Suisse, les lynx à problème sont déplacés. Le Lynx pardelle est protégé sur l'ensemble de son aire de répartition. La chasse au Lynx roux et au Lynx du Canada est réglementée au Canada, aux États-Unis et au Mexique, mais la législation peut varier selon les États.

The hunting of lynx is illegal in many countries. The Iberian Lynx is almost extinct and the killing of any individuals has been outlawed since the 1970s in Spain and Portugal. In 2000, the U.S. Fish & Wildlife Service designated the Canadian Lynx a Threatened species in the lower 48 states[45]

Las poblaciones silvestres de lince ibérico han sufrido una regresión constante a lo largo del pasado siglo, con un vertiginoso declive del 90% en los últimos 20 años.  Al inicio del Programa de Conservación Ex-situ se estimaba que quedan menos de 200 linces en el planeta --de los cuales sólo la mitad eran adultos con potencial reproductor— distribuidos entre dos poblaciones aisladas entre sí: Doñana y Sierra Morena. La especie se hallaba en un verdadero torbellino de extinción, situación ante la cual un simple golpe de mala suerte (epidemia, fuego, etc.) podría conducir al lince ibérico a su desaparición irremisible.[124]

In Germany, breeding populations of lynx currently only exist in the Harz Mountains, the Bavarian Forest and the Palatinate Forest. In other parts of Germany, there have been frequent sightings of individual animals and some have established themselves territorially, as is the case at Lake Constance. These animals are mostly young males in search of a mate. In most parts of Germany, the species, which has little inclination to migrate, is not expected to return of its own accord. Without the support of people, the lynx will not be able to reclaim Germany as a habitat in the long term. The Balkan lynx population is now believed to number fewer than 50 individuals. This sub-species of the Eurasian lynx is therefore the most endangered lynx population on our continent. In Europe, the lynx is protected by the Washington Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, the Bern Convention and the EU Directive on the Conservation of Natural Habitats and of Wild Fauna and Flora.[125]

Estatus legala

Katamotz espezie ezberdinen estatus legala dagozkien lurraldeetan;[126][127][128]

Kontserbazio esfortzuak

Lynx du Canada au zoo de Louisville.Élevage conservatoire.

Seul le Lynx boréal fait l'objet d'un studbook européen (ESB) visant à créer un arbre généalogique fiable des individus détenus par les zoos. Selon l'Association mondiale des zoos et des aquariums, les lynx sont gardés dans les parcs zoologiques à des fins d'éducation et pour la sympathie nouvelle du public,. Selon l'International Species Information System (ISIS), 667 lynx sont détenus par des zoos le 1er octobre 2009, les espèces les plus représentées étant le Lynx boréal et le Lynx roux.

Un programme d'élevage du Lynx pardelle a été décidé en urgence en juin 2003. Le parc national de Doñana met en place plusieurs systèmes permettant de fournir aux lynx sauvages de quoi se nourrir sans émousser leur instinct de chasseur : des lapins sont contenus dans des enclos spéciaux, difficiles d'accès et proposant de nombreuses cachettes. En parallèle, le centre de reproduction permet d'accroître rapidement la population : toutes les naissances devraient, à terme, être réintroduites.

The Iberian and Eurasian lynx are legally protected against hunting by the Birds & Habitats Directive, but they are still the victims of guns, traps and snares, particularly those set for other animals.[154]

After an absence of almost 100 years, the Eurasian lynx Lynx lynx is slowly recovering in Germany along the German–Czech border.[155]

There have been several studies to evaluate the ecological feasibility of returning lynx to Scotland but until now, people’s beliefs and perceptions around the concept have not been fully assessed. Throughout 2021, the Lynx to Scotland partners carried out a comprehensive study to accurately evaluate the social feasibility of bringing back lynx. The study revealed wide-ranging perspectives from stakeholders, including farmers, gamekeepers, foresters, conservationists, landowners, tourism operators and rural communities. The study showed that views about lynx reintroduction are far more diverse, nuanced and complex than a simple ‘for’ and ‘against’.[156] The study was to assess the social feasibility of lynx reintroduction to Scotland, through consultation with stakeholders and communities in two focal areas, the Cairngorms National Park and Argyll.[157][158]

Five landowners in Wales have shown interest in hosting the reintroduction of lynx, a conservation group has said.[159]

Herri kulturan

Katamotza kultura askotan aurkitu daiteke,

Literatura eta atsotitzak

- Astoa eta katamotza (1896), Ramon Artola.[160]

L'expression « Avoir des yeux de lynx » signifie avoir une très bonne vue ; on la retrouve dans plusieurs langues (« tener ojos de lince » en espagnol, « Luchsaugen haben » en allemand, « lynx-eyed » en anglais). Cette expression est issue d'une confusion avec « avoir des yeux de Lyncée », en référence à l’argonaute Lyncée, pilote du navire Argo, qui possédait un regard perçant au point de voir à travers les nuages et les murailles, et a été à l'origine de la légende sur les bons yeux du lynx,,. Ainsi, la constellation du Lynx aurait été appelée ainsi par Hevelius au xviie siècle car il faut avoir les yeux de lynx pour l'apercevoir,.

Mitologian

has a prominent role in Greek,[161] Norse, and North American mythology. It is considered an elusive and mysterious creature, known in some Native American traditions as a 'keeper of secrets'.[162]

Heraldikan

lynx et loup-cervier sont deux figures différentes. Le lynx est passant dans l'écu, et tout comme le loup-cervier symboliserait la perspicacité,.[163][164] Le loup-cervier, représenté comme une panthère, tacheté avec la queue d'un chat et la face d'un lynx, est très peu présent. Le lynx peut être représenté passant ou de front, et peut être confondu avec le loup bien qu'il ait le plus souvent la queue entre les jambes.[165]

Erreferentziak

  1. Mammal species of the world : a taxonomic and geographic reference. (3rd ed. argitaraldia) Johns Hopkins University Press 2005 ISBN 0-8018-8221-4. PMC 57557352. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  2. «PREHISTORIC CATS AND PREHISTORIC CAT-LIKE CREATURES» messybeast.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  3. «lynx - definition of lynx in English from the Oxford dictionary» web.archive.org 2016-04-12 (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  4. Dictionnaire historique de la langue française. Le Robert 1992 ISBN 2-85036-187-9. PMC 397469454. (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).
  5. (Ingelesez) Lynx – Constellations of Words. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  6. a b c d e «Lynx and Bobcat | San Diego Zoo Animals & Plants» animals.sandiegozoo.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  7. (Frantsesez) Geraads, Denis. (1980-01). «Un nouveau felide (Fissipeda, mammalia) du pleistocene moyen du Maroc: Lynx thomasi N. sp.» Geobios 13 (3): 441–444. doi:10.1016/S0016-6995(80)80079-9. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  8. (Ingelesez) Geraads, Denis. (2008-12-01). «Plio-Pleistocene Carnivora of northwestern Africa: A short review» Comptes Rendus Palevol 7 (8): 591–599. doi:10.1016/j.crpv.2008.09.008. ISSN 1631-0683. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  9. a b «LYNX AND BOBCAT HYBRIDS» messybeast.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  10. (Ingelesez) «Canada lynx-bobcat (Lynx canadensis x L. rufus) hybrids at the southern periphery of lynx range in Maine, Minnesota and New Brunswick | Rocky Mountain Research Station» www.fs.usda.gov (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  11. (Ingelesez) Schwartz, Michael K.; Pilgrim, Kristine L.; McKelvey, Kevin S.; Lindquist, Edward L.; Claar, James J.; Loch, Steve; Ruggiero, Leonard F.. (2004-06). «Hybridization Between Canada Lynx and Bobcats: Genetic Results and Management Implications» Conservation Genetics 5 (3): 349–355. doi:10.1023/B:COGE.0000031141.47148.8b. ISSN 1566-0621. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  12. Cunningham, Chuck. (2002). The jungle cat hybrid and chausie manual. Black Panther Pub ISBN 9780972108218. PMC 1035697558. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  13. «OCELOT, MARGAY, ONCILLA AND GEOFFROY'S CAT HYBRIDS» messybeast.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  14. (Ingelesez) «The Mysterious Origin of the Pixie-Bob Cat Breed» The Spruce Pets (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  15. «Domestic x Bobcat/Lynx Hybrids» messybeast.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  16. a b c Sunquist, Melvin E.. (2002). Wild cats of the world. University of Chicago Press ISBN 0-226-77999-8. PMC 48383459. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  17. a b Werdelin, Lars (1981). "The evolution of lynxes". Annales Zoologici Fennici. 18 (1): 37–71.
  18. J.-B. Croizet & A. C. G. Jobert, « Recherches sur les ossements fossiles du département du Puy-de-Dôme », Auteurs Croizet, Jean Baptiste et Abbé Jobert, Antoine Claude Gabriel, 1828, Paris, 224 p.
  19. Kurtén, Björn; Werdelin, Lars (1984). "The relationships of Lynx shansius Teilhard". Annales Zoologici Fennici. 21 (2): 129–133.
  20. a b c d e f g h i j k l m n o p Raydelet, Patrice. (2006). Le lynx boréal : histoire, mythe, description, moeurs, protection. Delachaux et Niestlé ISBN 2-603-01467-6. PMC 421639762. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  21. Ghezzo, Elena; Boscaini, Alberto; Madurell-Malapeira, Joan; Rook, Lorenzo. (2014-12-16). «Lynx remains from the Pleistocene of Valdemino cave (Savona, Northwestern Italy), and the oldest occurrence of Lynx spelaeus (Carnivora, Felidae)» Rendiconti Lincei 26 (2): 87–95. doi:10.1007/s12210-014-0363-4. ISSN 2037-4631. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  22. a b (Frantsesez) admin. (2005-04-01). «Les lynx, essai de paléontologie et formes actuelles» FERUS (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  23. «Mindat.org» www.mindat.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  24. Hansen, Kevin. (2007). Bobcat : master of survival. Oxford University Press ISBN 1-4294-2009-X. PMC 76916807. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  25. a b (Ingelesez) UNEP-WCMC. (2004). «UNEP-WCMC - Iberian Lynx» UNEP-WCMC Website (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  26. a b Sparano, Vin T.. (1998). Complete outdoors encyclopedia : revised & expanded. (1st St. Martin's Press ed. argitaraldia) St. Martin's Press ISBN 0-312-19190-1. PMC 38090871. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  27. a b «Eurasian Lynx, (Lynx lynx): WILD CATS:» web.archive.org 2007-05-27 (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  28. (Ingelesez) Dobson, F. Stephen; Wigginton, John D.. (1996-12). «Environmental influences on the sexual dimorphism in body size of western bobcats» Oecologia 108 (4): 610–616. doi:10.1007/BF00329033. ISSN 0029-8549. (Noiz kontsultatua: 2022-09-24).
  29. (Ingelesez) Beltran, J. F.; Delibes, M.. (1993-11-30). «Physical Characteristics of Iberian Lynxes (Lynx pardinus) from Donana, Southwestern Spain» Journal of Mammalogy 74 (4): 852–862. doi:10.2307/1382423. ISSN 1545-1542. (Noiz kontsultatua: 2022-09-24).
  30. a b c d e f g h Larousse des félins. Larousse 2005 ISBN 2-03-560453-2. PMC 420596691. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  31. (Ingelesez) «Animal Facts: Canada Lynx» canadiangeographic.ca (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  32. (Ingelesez) Johnson, Christopher. «Lynx pardinus (Spanish lynx)» Animal Diversity Web (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  33. Norwak, R. 1999. Walker's Mammals of the World. Johns Hopkins University Press. Baltimore, Maryland.
  34. Whitaker, John. Hamilton, W. J. 1998. Mammals of the Eastern United States. Cornell University Press. Ithica, New York, USA.
  35. Guggisberg, C. A. W. 1975. Wildcats of the World. Taplinger Publishing Company. New York, New York, USA.
  36. a b c d e f g h Jackson, Peter. (1996). Les félins. Delachaux et Niestlé ISBN 2-603-01019-0. PMC 36719341. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  37. (Ingelesez) Gonyea, W.; Ashworth, R.. (1975-02). «The form and function of retractile claws in the felidae and other representative carnivorans» Journal of Morphology 145 (2): 229–238. doi:10.1002/jmor.1051450208. ISSN 0362-2525. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  38. Donadio, E., & Buskirk, S. W. (2006). Diet, morphology, and interspecific killing in Carnivora. The American Naturalist, 167(4): 524–536.
  39. (Ingelesez) Schneider, Alexsandra; David, Victor A.; Johnson, Warren E.; O'Brien, Stephen J.; Barsh, Gregory S.; Menotti-Raymond, Marilyn; Eizirik, Eduardo. (2012-12-12). Murphy, William J. ed. «How the Leopard Hides Its Spots: ASIP Mutations and Melanism in Wild Cats» PLoS ONE 7 (12): e50386. doi:10.1371/journal.pone.0050386. ISSN 1932-6203. PMID 23251368. PMC PMC3520955. (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  40. (Gaztelaniaz) «Lince ibérico (Lynx pardina)» Fauna Ibérica (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  41. Cabrera, Ángel. 1914. "Fauna ibérica. Mamíferos". Museo Nacional de Ciencias Naturales.
  42. Barea, J.M. y Ballesteros, E. 1999. "Carnívoros ibéricos". Colegio Oficial de Biólogos de Andalucía.
  43. a b c d e Nowell, K. & Jackson, P. (1996). Wild Cats. Status Survey and Conservation Action Plan. Gland, Switzerland: IUCN/SSC Cat Specialist Group.
  44. (Ingelesez) «Eurasian Lynx» Felidae Conservation Fund (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  45. a b c d (Ingelesez) Canadian Lynx. United States government. Forest Service Caring For the Land and Serving People.
  46. a b (Ingelesez) Oldham, Cydni. (2018-08-11). «Lynx - Description, Habitat, Image, Diet, and Interesting Facts» Animals Network (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  47. Boorer, Michael. 1970. Wildcats. Grosset & Dunlap Publishers. New York, New York, USA.
  48. Jackson, H. H. T. 1986. Mammals of Wisconsin. University of Wisconsin Press. Madison, Wisconsin, USA.
  49. Kleiman, Devra. Geist, Valerus. McDade, Mellisa. 2001. The Encyclopedia of Mammals. New York: Facts on File. Second edition. Thompson Learning Inc., Canada.
  50. a b c d e Chez nous le lynx? : mythes et réalité. Les guides Gesta 1979 ISBN 2-903191-01-8. PMC 25922589. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  51. Matjuškin, Evgenij N.. (2004). Der Luchs Lynx lynx. (2., unveränd. Aufl. argitaraldia) ISBN 978-3-89432-177-2. PMC 76549735. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  52. Hickman, C.P., Roberts, L.S., Keen, S.L., Larson, A., and Eisenhour, D.J. 2012. Animal diversity. 5th edition. McGraw Hill, New York, New York, USA.
  53. (Ingelesez) Bobcat Damage Identification | Internet Center for Wildlife Damage Management. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  54. (Frantsesez) admin. (2005-04-01). «Les lynx, essai de paléontologie et formes actuelles» FERUS (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  55. Argant A. (1996) Les félidés in Les grands mammifères Plio-Pléistocène d’Europe, ouvrage collectif sous la direction de C. Guérin et M. Patou-Mathis, Masson.
  56. Saunders, J.K. 1961. The biology of the Newfoundland lynx. Ph.D. Diss., Cornell Univ., Ithaca, NY 114 pp.
  57. Crowe, D.M. 1972. The presence of annuli in bobcat tooth cementum layers. J. Wildl. Manage. 36:1330-1332.
  58. Crowe, D.M. 1975. Aspects of aging, growth, and reproduction of bobcats from Wyoming. J. Mammal. 56:177-198.
  59. Johnson, N.F., B.A. Brown, and J.C. Bosomworth. 1981. Age and sex characteristics of bobcat canines and their use in population assessment. Wildl. Soc. Bull. 9:203-206.
  60. (Frantsesez) «ESPAGNE: un Lynx pardelle s’évade en sautant une clôture électrifiée de 4 mètres de haut» Actu' Lynx 2008-06-17 (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  61. «Un lynx s'échappe de Jura Parc à Vallorbe | Tribune de Genève» archive.wikiwix.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  62. (Ingelesez) «This is why those lynx are shrieking» BBC News (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  63. (Ingelesez) Foster, Harmonie. «Lynx lynx (Eurasian lynx)» Animal Diversity Web (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  64. a b (Ingelesez) Mattisson, Jenny; Linnell, John D. C.; Anders, Ole; Belotti, Elisa; Breitenmoser‐Würsten, Christine; Bufka, Ludek; Fuxjäger, Christian; Heurich, Marco et al.. (2022-08). «Timing and synchrony of birth in Eurasian lynx across Europe» Ecology and Evolution 12 (8) doi:10.1002/ece3.9147. ISSN 2045-7758. PMID 35923936. PMC PMC9339757. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  65. Painer, Johanna; Jewgenow, Katarina; Dehnhard, Martin; Arnemo, Jon M.; Linnell, John D. C.; Odden, John; Hildebrandt, Thomas B.; Goeritz, Frank. (2014-03-05). «Physiologically Persistent Corpora lutea in Eurasian Lynx (Lynx lynx) – Longitudinal Ultrasound and Endocrine Examinations Intra-Vitam» PLoS ONE 9 (3): e90469. doi:10.1371/journal.pone.0090469. ISSN 1932-6203. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  66. (Ingelesez) Breitenmoser-Würsten, Christine; Vandel, Jean-Michel; Zimmermann, Fridolin; Breitenmoser, Urs. (2007-12). «Demography of lynx Lynx lynx in the Jura Mountains» Wildlife Biology 13 (4): 381–392. doi:10.2981/0909-6396(2007)13[381:DOLLLI]2.0.CO;2. ISSN 0909-6396. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  67. a b (Ingelesez) Zimmermann, Fridolin; Breitenmoser‐Würsten, Christine; Breitenmoser, Urs. (2005-12). «Natal dispersal of Eurasian lynx ( Lynx lynx ) in Switzerland» Journal of Zoology 267 (4): 381–395. doi:10.1017/S0952836905007545. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  68. (Ingelesez) Henriksen, Hege Berg; Andersen, Reidar; Hewison, A. J. Mark.; Gaillard, Jean-Michel; Bronndal, Morten; Jonsson, Stefan; Linnell, John D. C.; Odden, John. (2005-09). «Reproductive biology of captive female Eurasian lynx, Lynx lynx» European Journal of Wildlife Research 51 (3): 151–156. doi:10.1007/s10344-005-0104-1. ISSN 1612-4642. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  69. P. Kaczensky 1991. Untersuchungen zur Raumnutzung weiblicher Luchse (Lynx lynx), sowie zur Abwanderung und Mortalität ihrer Jungen im Schweizer Jura Diplomarbeit am Lehrstuhl für Wildbiologie und Jagdkunde der Forstwissenschaftlichen Fakultät an der Universität München. 80.
  70. (Ingelesez) Samelius, G.; Andrén, H.; Liberg, O.; Linnell, J. D. C.; Odden, J.; Ahlqvist, P.; Segerström, P.; Sköld, K.. (2012-02). «Spatial and temporal variation in natal dispersal by E urasian lynx in S candinavia» Journal of Zoology 286 (2): 120–130. doi:10.1111/j.1469-7998.2011.00857.x. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  71. (Ingelesez) Axnér, E.; Payan-Carreira, R.; Setterlind, P.; Åsbrink, J.; Söderberg, A.. (2013-11-01). «Collection of field reproductive data from carcasses of the female Eurasian lynx (Lynx lynx)» Theriogenology 80 (8): 839–849. doi:10.1016/j.theriogenology.2013.06.015. ISSN 0093-691X. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  72. (Ingelesez) Jewgenow, Katarina; Painer, Johanna; Amelkina, Olga; Dehnhard, Martin; Goeritz, Frank. (2014). «Lynx reproduction – Long-lasting life cycle of corpora lutea in a feline species» Reproductive Biology 14 (2): 83–88. doi:10.1016/j.repbio.2014.03.002. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  73. (Ingelesez) Painer, Johanna; Jewgenow, Katarina; Dehnhard, Martin; Arnemo, Jon M.; Linnell, John D. C.; Odden, John; Hildebrandt, Thomas B.; Goeritz, Frank. (2014-03-05). Moreira, Nei ed. «Physiologically Persistent Corpora lutea in Eurasian Lynx (Lynx lynx) – Longitudinal Ultrasound and Endocrine Examinations Intra-Vitam» PLoS ONE 9 (3): e90469. doi:10.1371/journal.pone.0090469. ISSN 1932-6203. PMID 24599348. PMC PMC3943960. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  74. (Ingelesez) Fanson, Kerry V.; Wielebnowski, Nadja C.; Shenk, Tanya M.; Vashon, Jennifer H.; Squires, John R.; Lucas, Jeffrey R.. (2010-12). «Patterns of ovarian and luteal activity in captive and wild Canada lynx (Lynx canadensis)» General and Comparative Endocrinology 169 (3): 217–224. doi:10.1016/j.ygcen.2010.09.003. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  75. a b (Ingelesez) Herfindal, Ivar; Linnell, John D. C.; Odden, John; Nilsen, Erlend Birkeland; Andersen, Reidar. (2005-01). «Prey density, environmental productivity and home‐range size in the Eurasian lynx ( Lynx lynx )» Journal of Zoology 265 (1): 63–71. doi:10.1017/S0952836904006053. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  76. (Ingelesez) Vogt, Kristina; Zimmermann, Fridolin; Kölliker, Mathias; Breitenmoser, Urs. (2014-07). «Scent-marking behaviour and social dynamics in a wild population of Eurasian lynx Lynx lynx» Behavioural Processes 106: 98–106. doi:10.1016/j.beproc.2014.04.017. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  77. (Ingelesez) Breitenmoser, Urs; Kavczensky, Petra; Dötterer, Michael; Breitenmoser‐Würsten, Christine; Capt, Simon; Bernhart, Frank; Liberek, Martin. (1993-11). «Spatial organization and recruitment of lynx ( Lynx lynx ) in a re‐introduced population in the Swiss Jura Mountains» Journal of Zoology 231 (3): 449–464. doi:10.1111/j.1469-7998.1993.tb01931.x. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  78. (Ingelesez) Bunnefeld, N.; Linnell, J. D. C.; Odden, J.; Van Duijn, M. A. J.; Andersen, R.. (2006-09). «Risk taking by Eurasian lynx ( Lynx lynx ) in a human‐dominated landscape: effects of sex and reproductive status» Journal of Zoology 270 (1): 31–39. doi:10.1111/j.1469-7998.2006.00107.x. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  79. Schmidt, Krzysztof. (1999-12). «Variation in daily activity of the free-living Eurasian lynx (Lynx lynx) in Białowieża Primeval Forest, Poland» Journal of Zoology 249 (4): 417–425. doi:10.1017/s0952836999009851. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  80. a b (Ingelesez) Podolski, Iris; Belotti, Elisa; Bufka, Luděk; Reulen, Holger; Heurich, Marco. (2013-03). «Seasonal and daily activity patterns of free‐living Eurasian lynx Lynx lynx in relation to availability of kills» Wildlife Biology 19 (1): 69–77. doi:10.2981/12-049. ISSN 1903-220X. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  81. Beltran, J. F.; Delibes, M.. (1994-05-31). «Environmental Determinants of Circadian Activity of Free-Ranging Iberian Lynxes» Journal of Mammalogy 75 (2): 382–393. doi:10.2307/1382557. ISSN 1545-1542. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  82. Schmidt, Krzysztof. (1999-12). «Variation in daily activity of the free-living Eurasian lynx (Lynx lynx) in Białowieża Primeval Forest, Poland» Journal of Zoology 249 (4): 417–425. doi:10.1017/s0952836999009851. ISSN 0952-8369. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  83. KOLBE, JAY A.; SQUIRES, JOHN R.. (2007-07). «Circadian Activity Patterns of Canada Lynx in Western Montana» Journal of Wildlife Management 71 (5): 1607–1611. doi:10.2193/2005-727. ISSN 0022-541X. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  84. (Ingelesez) «Canada Lynx» International Society for Endangered Cats (ISEC) Canada 2012-12-21 (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  85. a b (Ingelesez) «Lynx's diet and hunting behaviour» Suurpedot.fi (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
  86. Odden, John; Linnell, John D. C.; Andersen, Reidar. (2006-07-04). «Diet of Eurasian lynx, Lynx lynx, in the boreal forest of southeastern Norway: the relative importance of livestock and hares at low roe deer density» European Journal of Wildlife Research 52 (4): 237–244. doi:10.1007/s10344-006-0052-4. ISSN 1612-4642. (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).
  87. (Ingelesez) Breitenmoser-Würsten, Christine; Zimmermann, Fridolin; Molinari-Jobin, Anja; Molinari, Paolo; Capt, Simon; Vandel, Jean-Michel; Stahl, Philippe; Breitenmoser, Urs. (2007-12). «Spatial and Social stability of a Eurasian lynx Lynx lynx population: an assessment of 10 years of observation in the Jura Mountains» Wildlife Biology 13 (4): 365–380. doi:10.2981/0909-6396(2007)13[365:SASSOA]2.0.CO;2. ISSN 0909-6396. (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).
  88. (Ingelesez) Molinari-Jobin, Anja; Zimmermann, Fridolin; Ryser, Andreas; Breitenmoser-Würsten, Christine; Capt, Simon; Breitenmoser, Urs; Molinari, Paolo; Haller, Heinrich et al.. (2007-12). «Variation in diet, prey selectivity and home-range size of Eurasian lynx Lynx lynx in Switzerland» Wildlife Biology 13 (4): 393–405. doi:10.2981/0909-6396(2007)13[393:VIDPSA]2.0.CO;2. ISSN 0909-6396. (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).
  89. a b Krebs, C. J., S. Boutin, and R. Boonstra, editors. 2001. Ecosystem Dynamics of the Boreal Forest: the Kluane Project. Oxford University Press, New York.
  90. (Ingelesez) «Iberian Lynx - Ecology & Habitat» wwf.panda.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  91. a b (Ingelesez) «lynx | Description, Size, Habitat, & Facts | Britannica» www.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  92. (Ingelesez) Molinari‐Jobin, Anja; Molinari, Paolo; Breitenmoser‐Würsten, Christine; Breitenmoser, Urs. (2002-06). «Significance of lynx Lynx lynx predation for roe deer Capreolus capreolus and chamois Rupicapra rupicapra mortality in the Swiss Jura Mountains» Wildlife Biology 8 (2): 109–115. doi:10.2981/wlb.2002.015. ISSN 1903-220X. (Noiz kontsultatua: 2022-09-22).
  93. (Ingelesez) «Lynx | National Geographic» Animals 2010-04-11 (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  94. (Ingelesez) «Lynx Fact Sheet | Blog | Nature | PBS» Nature (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  95. Whitaker, John O.. (1998). Mammals of the Eastern United States. (3rd ed. argitaraldia) Comstock Pub. Associates ISBN 0-8014-3475-0. PMC 38438640. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  96. Whitaker, John O.. (1998). Mammals of the Eastern United States. (3rd ed. argitaraldia) Comstock Pub. Associates ISBN 0-8014-3475-0. PMC 38438640. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  97. «Bobcats - Yellowstone» web.archive.org 2006-05-23 (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  98. (Ingelesez) «Lynx take epic, 2,000-mile treks—but why is a mystery» Animals 2020-07-22 (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  99. The Scientific basis for conserving forest carnivores : American marten, fisher, lynx and wolverine in the western United States. Fort Collins, Colo. 1994 ISBN 0-7881-3628-3. PMC 300070819. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  100. (Ingelesez) IUCN. (2014-05-12). Lynx canadensis: Vashon, J.: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T12518A101138963. doi:10.2305/iucn.uk.2016-2.rlts.t12518a101138963.en. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  101. (Ingelesez) «Colorado Parks & Wildlife: Lynx Population Is Stable In San Juans» www.cbsnews.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  102. Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Okarma, H. & Kaphegyi, T. (2000). Action plan for the conservation of the Eurasian lynx in Europe (Lynx lynx). Nature and Environment. Vol. 112. Council of Europe.
  103. (Ingelesez) Rueness, E. K.; Jorde, P. E.; Hellborg, L.; Stenseth, N. C.; Ellegren, H.; Jakobsen, K. S.. (2003-10). «Cryptic population structure in a large, mobile mammalian predator: the Scandinavian lynx» Molecular Ecology 12 (10): 2623–2633. doi:10.1046/j.1365-294X.2003.01952.x. ISSN 0962-1083. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  104. (Ingelesez) Times, The Brussels. «New photo gives 'indisputable proof' that the lynx has returned to Belgium» www.brusselstimes.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  105. (Ingelesez) Molinari-Jobin, Anja; Marboutin, Eric; Wölfl, Sybille; Wölfl, Manfred; Molinari, Paolo; Fasel, Michael; Kos, Ivan; Blažič, Mateja et al.. (2010-04). «Recovery of the Alpine lynx Lynx lynx metapopulation» Oryx 44 (2): 267–275. doi:10.1017/S0030605309991013. ISSN 0030-6053. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  106. a b Larrañaga, J.. (1996). Euskal Herriko fauna: (ornodun lehortarrak) : anfibioak, narrastiak, hegaztiak, ugaztunak. Elhuyar Kultur Elkartea.
  107. (Ingelesez) [https://eol.org/pages/347432#morphology «Iberian lynx-Encyclopedia of Life»] eol.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  108. «ASPECTOS DA REPRODUÇÃO NO LINCE-IBÉRICO» www.iberlinx.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  109. (Ingelesez) «First captive-bred birth of Iberian lynx» wwf.panda.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  110. (Gaztelaniaz) Planelles, Manuel; Sánchez, Esther. (2019-05-11). «El lince ibérico se salva tras multiplicar por siete su población en libertad» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  111. (Gaztelaniaz) Aranzadi. «Munibe Antropologia-Arkeologia: 1980 – Volumen 32 fascículos 3 – 4» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  112. Ruiz de Azúa Pérez de Luco, Nerea; Fernández García, José María. (2002). «Presencia histórica del lince o "tigre" en el País Vasco» Aunia.
  113. Guereñu, Gerardo López de. (1972). «La ganadería en la montaña alavesa» Revista de dialectología y tradiciones populares 28 (1): 85–122. ISSN 0034-7981. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  114. (Gaztelaniaz) Aranzadi. «Katamotza Euskal Herrian» Aranzadi (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  115. Pulliainen, E. (1992). From extinction to real lynx life: Finnish experiences. Pp. 17- 18 in The situation, conservation needs and reintroduction of lynx in Europe. Proc. symp. 17- 19 October, Neuchatel. Council of Europe, Strasbourg
  116. (Ingelesez) Vargas, A.; Sánchez, I.; Martínez, F.; Rivas, A.; Godoy, J. A.; Roldán, E.; Simón, M. A.; Serra, R. et al.. (2008-04). «The Iberian lynx Lynx pardinus Conservation Breeding Program: IBERIAN LYNX CONSERVATION BREEDING PROGRAM» International Zoo Yearbook 42 (1): 190–198. doi:10.1111/j.1748-1090.2007.00036.x. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  117. (Ingelesez) IUCN. (2014-04-15). Lynx pardinus: Rodríguez, A. & Calzada, J.: The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T12520A174111773. doi:10.2305/iucn.uk.2015-2.rlts.t12520a174111773.en.. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  118. Breitenmoser, U., Breitenmoser-Würsten, C., Lanz, T., von Arx, M., Antonevich, A., Bao, W. & Avgan, B. 2015. Lynx lynx (errata version published in 2017). The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T12519A121707666. Accessed on 26 September 2022.
  119. (Ingelesez) IUCN. (2016-02-11). Lynx rufus: Kelly, M., Morin, D. & Lopez-Gonzalez, C.A.: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T12521A50655874. doi:10.2305/iucn.uk.2016-1.rlts.t12521a50655874.en.. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  120. (Ingelesez) IUCN. (2014-05-12). Lynx canadensis: Vashon, J.: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T12518A101138963. doi:10.2305/iucn.uk.2016-2.rlts.t12518a101138963.en.. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  121. «The HSUS Files Comments to Protect Endangered Mexican Bobcat» web.archive.org 2005-09-11 (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  122. «What is CITES? | CITES» cites.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  123. «Appendices | CITES» cites.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  124. «LYNXEXSITU» www.lynxexsitu.es (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  125. (Ingelesez) «Eurasian Lynx (Lynx lynx): Brief fact sheet» www.euronatur.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
  126. Breitenmoser, U., Breitenmoser-Wursten, C. and S. Capt. 1994. [The Swiss lynx could disappear again.] Panda Nouvelles (WWF-France) Feb: 3-5. Summarized in Cat News 20: 19. Bougy-Villars, Switzerland.
  127. Nichols, D.G., Fuller, KS., McShane-Caluzi, E., and E. Klerner-Eckenrode. 199 1. Wildlife trade laws of Asia and Oceania. A.L. Gaski and G. Hemley, eds. TRAFFIC USA, WWF-U.S., Washington, DC.
  128. «Meetings | CITES» cites.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  129. a b c (Ingelesez) «On the trail of the endangered Balkan lynx» WeBalkans | EU Projects in the Western Balkans (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  130. (Ingelesez) christoph. » Federal Nature Conservation Act (Bundesnaturschutzgesetz, BNatSchG) – Excerpts German Law Archive. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  131. «BOE.es - BOE-A-2007-21490 Ley 42/2007, de 13 de diciembre, del Patrimonio Natural y de la Biodiversidad.» www.boe.es (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  132. «BOE.es - BOE-A-2011-3582 Real Decreto 139/2011, de 4 de febrero, para el desarrollo del Listado de Especies Silvestres en Régimen de Protección Especial y del Catálogo Español de Especies Amenazadas.» www.boe.es (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  133. «Status of lynx protection in Poland» carnivores.eu (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  134. «Torcaces.com » Almacen de Leyes de Caza » Normativa de caza en Portugal» torcaces.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  135. (Ingelesez) «Saudi Arabia: Tough penalties for hunting rule violators» gulfnews.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  136. [https://www.fedlex.admin.ch/eli/cc/1988/506_506_506/fr «Fedlex. Loi fédéralesur la chasse et la protection des mammifères et oiseaux sauvages.»] www.fedlex.admin.ch (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  137. (Gaztelaniaz) «The Status of Large Mammalian Carnivores in Turkey | PDF | Hunting | Canis» Scribd (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  138. Botaş Petroleum Pipeline Corporation, Energy and Environmental Investments, Inc. 2002. Mammal Species Dossier. Baku – Tbilisi – Ceyhan Crude Oil Pipeline Project,Revision B: (March 15).
  139. (Ingelesez) «Hunting Laws by State» Findlaw (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  140. (Ingelesez) «Amateur hunting season starts in Armenia» Ministry of Environment (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  141. «RIS - Tirol: Jagdgesetz 2004 - TJG 2004, Tiroler Anl. 1 - Landesrecht konsolidiert» www.ris.bka.gv.at (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  142. Txantiloi:Bs-BA «Lovstvo - zakoni» Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  143. «Guided Lynx Hunting in Russia with Sergei Shushunov» www.russianhunting.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  144. Txantiloi:Sk-SK Slov-lex. «274/2009 Z.z. - Zákon o poľovníctve a o zmene a dop...» Slov-lex (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  145. (Ingelesez) «Lynx hunting» Suurpedot.fi (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  146. (Ingelesez) «The Hunting Act and Hunting Decree» Suurpedot.fi (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  147. Canada, Environment and Climate Change. (2014-03-27). «Lynx: non-detriment finding» www.canada.ca (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  148. Secretaría de Agricultura y Ganadería (SAG). 1952. Ley federal de caza. Diario Oficial de la Federación del 5 de enero, México.
  149. (Ingelesez) «Illegal wildlife trade in Mongolia» Zoological Society of London (ZSL) (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  150. (Ingelesez) Staff, Norway Today. (2022-02-01). «Lynx hunt in Norway: 74 lynxes can be hunted during this year's hunting season» Norway Today (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  151. (Ingelesez) «Registration for hunting predator animals» www.naturvardsverket.se (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  152. (Suedieraz) Riksdagsförvaltningen. «Jaktförordning (1987:905) Svensk författningssamling 1987:1987:905 t.o.m. SFS 2022:1374 - Riksdagen» www.riksdagen.se (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  153. «China - Wildlife - Wildlife Law Regulations | Animal Legal & Historical Center» www.animallaw.info (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  154. (Ingelesez) «Facts & Figures» www.wwf.eu (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  155. (Ingelesez) Schadt, Stephanie; Revilla, Eloy; Wiegand, Thorsten; Knauer, Felix; Kaczensky, Petra; Breitenmoser, Urs; Bufka, Luděk; Červený, Jaroslav et al.. (2002-04-30). «Assessing the suitability of central European landscapes for the reintroduction of Eurasian lynx: Lynx habitat suitability» Journal of Applied Ecology 39 (2): 189–203. doi:10.1046/j.1365-2664.2002.00700.x. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  156. «Lynx to Scotland | SCOTLAND: The Big Picture» www.scotlandbigpicture.com (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  157. (Ingelesez) Scientific Publications – The Vincent Wildlife Trust. (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  158. (Ingelesez) «Opinions divided over reintroduction of lynx to Scotland» BBC News 2022-04-28 (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  159. (Ingelesez) «Lynx reintroduction: 'Five sites interested' in Wales» BBC News 2017-08-27 (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
  160. Artola, Ramon. (1896). «Astoa eta katamotza / [Ramón Artola.»] http://www.kmliburutegia.eus/Record/310125 (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  161. (Ingelesez) read, Natural World 2 min. «Explore» National Museums Scotland (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  162. Meadows, Kenneth. (2011). Shamanic experience : a practical guide to extra-sensory perception. ISBN 978-1-4481-1730-7. PMC 1003900966. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
  163. «Lynx» www.blason-armoiries.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).
  164. «Loup-cervier» www.blason-armoiries.org (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).
  165. Fox-Davies, Arthur Charles. (2007). A complete guide to heraldry. Skyhorse Publishing ISBN 1-60239-001-0. PMC 100544250. (Noiz kontsultatua: 2022-09-21).

Ikus, gainera

Kanpo estekak



🔥 Top keywords: